توصیه‌های سازمان پدافند غیرعامل برای محافظت در برابر باران اسیدی ناشی از انفجار نفت

سازمان پدافند غیرعامل برای حفظ ایمنی در برابر باران اسیدی ناشی از انفجار مخازن سوخت ۹ توصیه مهم مطرح کرده است. در ادامه همراه با آخرین حرف باشید.

درباره باران های اسیدی ناشی از انفجار نفت

باران های اسیدی یکی از پیامدهای زیست محیطی مهم آلودگی های گسترده نفتی و انفجار تاسیسات نفتی محسوب می شوند. زمانی که انفجار در مخازن نفت، پالایشگاه ها یا خطوط انتقال رخ می دهد، حجم زیادی از ترکیبات گوگردی، نیتروژنی و هیدروکربن های سنگین وارد جو می شود. این مواد در اثر حرارت بسیار زیاد انفجار و آتش سوزی به گازهایی مانند دی اکسید گوگرد و اکسیدهای نیتروژن تبدیل می شوند. این گازها در لایه های پایین و میانی جو با بخار آب و اکسیژن واکنش شیمیایی انجام می دهند و در نهایت به اسید سولفوریک و اسید نیتریک تبدیل می شوند. هنگامی که این ترکیبات اسیدی در ابرها تجمع پیدا می کنند، همراه با بارش باران، برف یا مه به سطح زمین باز می گردند و پدیده ای به نام باران اسیدی شکل می گیرد.

انفجارهای نفتی معمولا با آتش سوزی های طولانی مدت همراه هستند و همین موضوع باعث می شود حجم زیادی از آلاینده ها برای مدت طولانی در جو باقی بمانند. در چنین شرایطی، ستون های دود سیاه و غلیظ که از سوختن نفت خام ایجاد می شوند می توانند صدها کیلومتر در جو جابه جا شوند. در این مسیر، ذرات معلق و گازهای سمی به تدریج در ابرها حل می شوند و شرایط لازم برای تشکیل باران اسیدی فراهم می شود. به همین دلیل اثرات این پدیده تنها محدود به محل انفجار نیست و حتی مناطق دورتر نیز ممکن است در معرض بارش های اسیدی قرار بگیرند.

باران های اسیدی ناشی از انفجار نفت تاثیرات مخربی بر محیط زیست دارند. یکی از مهم ترین پیامدهای آن اسیدی شدن خاک است. زمانی که باران اسیدی به زمین می رسد، تعادل شیمیایی خاک را بر هم می زند و باعث کاهش عناصر مفید مانند کلسیم، منیزیم و پتاسیم می شود. این فرآیند موجب کاهش حاصلخیزی خاک و آسیب دیدن گیاهان می گردد. در مناطق جنگلی نیز باران اسیدی می تواند به برگ ها و ریشه درختان آسیب بزند و مقاومت آنها را در برابر بیماری ها و آفات کاهش دهد.

از سوی دیگر منابع آبی نیز تحت تاثیر این نوع بارش قرار می گیرند. ورود ترکیبات اسیدی به رودخانه ها، دریاچه ها و آب های زیرزمینی باعث کاهش pH آب می شود. بسیاری از موجودات آبزی نسبت به تغییرات اسیدی حساس هستند و حتی تغییرات جزئی در pH می تواند موجب مرگ ماهی ها، دوزیستان و برخی میکروارگانیسم ها شود. کاهش تنوع زیستی در اکوسیستم های آبی یکی از نتایج مهم این پدیده است.

باران اسیدی علاوه بر محیط زیست، آثار قابل توجهی بر سازه های انسانی نیز دارد. اسیدهای موجود در این نوع بارش می توانند به تدریج باعث خوردگی فلزات، تخریب سنگ های آهکی و آسیب به بناهای تاریخی شوند. ساختمان ها، پل ها، مجسمه ها و حتی تجهیزات صنعتی در صورت قرار گرفتن مداوم در معرض باران اسیدی دچار فرسایش و کاهش عمر مفید می شوند. این مسئله به ویژه در مناطقی که زیرساخت های نفتی و صنعتی وجود دارد اهمیت بیشتری پیدا می کند.

از نظر سلامت انسانی نیز پیامدهای غیرمستقیم قابل توجهی مشاهده می شود. هرچند باران اسیدی به طور مستقیم معمولا باعث سوختگی پوست نمی شود، اما آلودگی های همراه با آن مانند ذرات معلق ریز، دی اکسید گوگرد و اکسیدهای نیتروژن می توانند مشکلات تنفسی ایجاد کنند. افزایش بیماری های ریوی، تحریک چشم و تشدید بیماری هایی مانند آسم از جمله اثرات قرار گرفتن در معرض این آلاینده ها هستند. به ویژه در مناطق نزدیک به محل انفجار نفتی که غلظت آلاینده ها بالاتر است، خطرات سلامتی بیشتر می شود.

در سطح جهانی نمونه های مختلفی از این پدیده مشاهده شده است. برای مثال در برخی جنگ ها و حوادث صنعتی که چاه های نفت یا پالایشگاه ها دچار انفجار شده اند، حجم عظیمی از دود و گازهای آلاینده وارد جو شده و در روزها و هفته های بعد بارش های اسیدی در مناطق اطراف گزارش شده است. این اتفاق نشان می دهد که آلودگی های ناشی از سوختن نفت تنها یک بحران محلی نیست بلکه می تواند به یک مشکل منطقه ای و حتی فرامنطقه ای تبدیل شود.

کاهش خطر باران های اسیدی ناشی از انفجار نفت نیازمند مدیریت صحیح صنایع نفتی و رعایت استانداردهای ایمنی است. استفاده از سیستم های پیشرفته کنترل آتش، پایش مداوم مخازن و خطوط انتقال، و واکنش سریع در هنگام بروز حادثه می تواند از گسترش آتش سوزی و انتشار گسترده آلاینده ها جلوگیری کند. همچنین توسعه فناوری های کاهش آلاینده ها در صنایع نفت و گاز نقش مهمی در کاهش ترکیبات گوگردی و نیتروژنی در جو دارد.

در نهایت باید توجه داشت که باران های اسیدی یکی از نشانه های تاثیر گسترده فعالیت های انسانی بر چرخه های طبیعی زمین هستند. انفجارهای نفتی و سوختن حجم زیاد نفت خام می توانند تعادل شیمیایی جو را به طور موقت یا حتی بلندمدت تغییر دهند. بررسی علمی این پدیده و اتخاذ سیاست های پیشگیرانه در صنایع انرژی از جمله اقداماتی است که می تواند از بروز خسارت های زیست محیطی و انسانی در آینده جلوگیری کند.

اطلاعیه سازمان پدافند غیرعامل

به گزارش آخرین حرف به نقل از سازمان پدافند غیرعامل، در متن اطلاعیه شماره ۷ سازمان پدافند غیرعامل کشور که توصیه‌های پیشگیرانه برای محافظت در برابر باران‌های اسیدی ناشی از انفجار انبارهای نفت تهران و البرز مطرح شده، آمده است:

انفجار انبارهای نفت باعث ورود حجم انبوهی از ترکیبات شیمیایی در جو و به ابرها می‌شود که در صورت بارندگی، باران حاصل، خطرناک و دارای خاصیت اسیدی است (این پدیده می‌تواند آسیب به پوست و احتمالا ریه‌ها می‌شود).

بنابراین، سازمان پدافند غیرعامل این توصیه‌های ایمنی و پیشگیرانه را برای حفظ سلامتی شهروندان منتشر کرده است:

۱. در زمان بارش پس از انفجارهای مشتقات نفتی، افرادی که در نزدیکی این مراکز سکونت دارند تا حد امکان از منزل خارج نشوند.

۲. اگر در فضای باز غافلگیر شدید، بلافاصله به زیر مکان‌های مسقف پناه ببرید و از پناه گرفتن زیر درختان خودداری کنید.

۳. در صورت تماس باران‌های اسیدی با پوست، به هیچ وجه محل را نمالید و محل تماس را با آب سرد شستشو دهید (مالش باعث نفوذ بیشتر ترکیبات نفتی و اسیدی به منافذ پوست و ایجاد درماتیت می‌شود).

۴. لباس‌هایی که با باران اسیدی، خیس شده‌اند را بلافاصله تعویض کرده و در کیسه دربسته قرار دهید و یا با آب بشویید.

۵. در صورت حضور در نزدیکی محل انفجار از ماسک‌ های فیلتردار (ترجیحاً N۹۵ یا ماسک‌ های دارای لایه کربن فعال) استفاده کنید.

۶. از مصرف آب چاه‌های روباز در مناطق نزدیک به انفجار جداً خودداری کنید.

۷. حیوانات خانگی و احشام را به فضای کاملاً سرپوشیده منتقل کنید و علوفه آن‌ها را بپوشانید.

۸. اگر دچار سوزش شدید مجاری تنفسی، سرفه شدید و خشک مداوم یا تاری دید شدید، بلافاصله به مراکز درمانی مراجعه کنید (احتمالا نشانه‌های اولیه مسمومیت با گازهای شیمیایی ناشی از احتراق ناقص نفت هستند).

۹. پس از اتمام بارندگی، سطوح خارجی و خودروها را با آب زیاد بشویید.

شایان ذکر است براساس پایش‌های صورت گرفته پس از انفجار مخازن ذخیره سازی سوخت تاکنون شاهد بارش باران اسیدی نبوده‌ایم. در صورت تغییر در شرایط، مراتب به اطلاع شهروندان عزیز خواهد رسید.

منبع عکس : ایسنا